№7-лекция тақырыбы: Сақ, ғұн дәуіріндегі аңыздар поэтикасы (1 сағат. 7-аптада).

  	Сабақтың мақсаты: 
-	магистранттың сақ, ғұн дәуіріндегі аңыздар поэтикасын анықтай білуіне;
-	сақ, ғұн дәуіріндегі аңыздар поэтикасының ерекшеліктерін ажыратуына;
-	сақ, ғұн дәуіріндегі аңыздар поэтикасының өзге әдебиеттердің поэтикалық құрылымынан өзгешелігін көрсете білуіне,
-	сақ, ғұн дәуіріндегі аңыздар ізін қазіргі әдебиеттен таба білуіне;
-	сақ, ғұн дәуіріндегі аңыздардың көркемдік қызметін анықтай білуіне үйрету.
           
Сабақтың нәтижесі:
-	магистрант сақ, ғұн дәуіріндегі аңыздар поэтикасының көркемдік қызметін анықтай отырып, оларды ажырата, нақтылай, түсіндіре, мысалдар келтіре, талдай,  талқылай алатын болады.	

	Ең алғаш скиф-сақ тайпаларының мифологиясын Геродот жазып алған. Сақтардың алғашқы адамы (мифі) Тарғытай. Оның әкесі Көк Тәңірі, шешесі Су перісі. Тарғытай мен оның үш баласынан (Арпоқсай, Ылпоқсай, Қолоқсай) бүкіл сақ тайпалары тарайды. Оның есімі қазақ ауыз әдебиетінде Ертарғын есімімен сақталған. Ол заманда сақ тайпалары отқа табынған. Оның ізін Тарғытай аңызынан көруге болады. Сондай-ақ, сақтардың пайда болуына байланысты Геракл туралы миф жетіп отыр. Біздің заманымызға дейінгі VII ғасырда хатқа түскен, үнді санскрит тілінде жазылған «Авеста» жинағы. Иранның Зороастра дінінің қасиетті кітабы саналады. «Авеста» хатқа түскенге дейін Орта Азия, Кафказ, Үнді елдерін мекендеген халықтар арасында ауызша таралған аңыздар жинағы. Мысалы, қазақ арасында белгілі Ұмай ана бейнесінің «Авестада» Гумаиа деп, Заратуштра Зор ата болып аталуы. Біздің заманымызға дейінгі VII ғасырда сақтар мемлекетін құрған көсем- Алып Ер Тұнға (Афрасияп). Алып Ер Тұнға қатысты мифтерді сақтардың ауызша жеткен аңыздары арқылы білеміз. Ғұндар заманынан бізге Моде қаған туралы аңыздар және «Ергенекөн» дастаны белгілі. Ғұндар мемлекеттік бірлестігі ыдырап, түркі қағанаты құрылған кезеңге дейінгі аралықта 450 жыл ішінде болған оқиғаларды қамтитын, бізге толық күйінде жетпеген ежелгі ауыз әдебиеті үлгілерінің бірі саналатын бұл дастанда мифологиялық сарын басым болып келеді. Сондай-ақ ғұндардың тағы бір көсемі Еділ патшаның (Аттила) есімі европалық әдебиетте алар орны үлкен, Аттиланың образы, әдебиеттегі орны кең көлемде Рим әдебиеті бөлігінде егжей-тегжейлі түрде айтылады. Аттила бейнесінің мифологиялық қырлары. Жалпы сақ, ғұн заманындағы аңыз-мифтердің ізі әлемдік әдебиетте ұшырасып жататындығы да жаңалық емес. Антика және көне Европалық әдебиетте көптеген мифтік бейнелер, символдар мен сарындар сақтар мен ғұндар арқылы жеткен. Осы күнге дейін бұл құбылыс әдебиеттану ғылымында өзекті мәселелердің бірі ретінде қаралып, жан-жақты зерттелу үстінде.
Тақырыпқа байланысты сұрақтар:

1.	Сақ, ғұндар әдебиеті туралы не білесіз?
2.	Сақ, ғұндар әдебиетіндегі поэтика қызметінің ролі жайында не білесіз?
3.	Сақ, ғұндар әдебиетінің поэтикасы турасында мысалдар келтіріңіз!
4.	Қазақ фольклорындағы поэтика мен сақ, ғұндар әдебиетіндегі поэтикаға мысалдар келтіріңіз!
5.	«Тарғытай» аңызы туралы не білесіз?
6.	«Тұмар патшайым» аңызындағы поэтиканың көркемдік қызметін көрсетіңіз!
7.	Сақ, ғұндар әдебиетіндегі поэтиканың қазақ фольклоры поэтикасынан айырмашылығы бар ма?
8.	Сақ, ғұндар әдебиеті поэтикасының әлем әдебиетіне әсерін көруге бола ма?
9.	Сақ, ғұндар әдебиетінің қазіргі әдебиетке әсері бар ма?
10.	Сақ, ғұндар әдебиеті поэтикасын зерттеген ғалымдардың еңбектерін атаңыз!

Пайдаланатын әдебиеттер тізімі:
1. Қондыбай С. Толық шығармалар жинағы. 1-том. Қазақ мифологиясына кіріспе. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2008. 
2. Ісләмжанұлы Кенжехан (Матыжанов). Қазақтың отбасы фольклоры. Монография. – Алматы: Арыс, 2007.
3. Мыңжанұлы Н. Қазақтың мифтік аңыздары. – Алматы: Дәуір, 2002.
4. Тойшанұлы А. Түрік-моңғол мифологиясы: Монография. – Алматы: «Баспалар Үйі», 2009.
5. Қасқабасов С. Таңдамалы. Т.2. Мифология. Фольклор. Әдебиет – Алматы: 2014.
6. Қасқабасов С. Ойөріс (Фольклор туралы). – Астана: Астана полиграфия, 2009.
7. Бабалар сөзі. Жүзтомдық. – Астана: «Фолиант», 2011. T.8. – Қазақ мифтері.
8. Орынбеков М.С. Древние верования Казахстана. – Алматы, 2002.
9. Мауленов А. Қазіргі қазақ прозасындағы аңыздар мен мифтердің көркемдік қызметі. Канд. дисс.  авторефераты. Алматы, 2001.
   10. Қазіргі әдебиет және фольклор. Алматы, 2009.
   11. Асылбекұлы С. Қазақ повесі (генезис, эволюция, поэтика). Монография. Алматы: Үш қиян, 2008.
   12. Жанайдаров О. Ежелгі Қазақстан мифтері. Астана: Аруна, 2006.
         13. Айвазян М.К. Русская литература и фольклор. Ереван, ЕГУ, 2009.

Электрондық оқулықтарға қажетті сайттар:

            1. http://www.infoliolib.l/info/.
            2. http://www.openj-gate.org /.
            3. http:/www.rubricon.com– РУБРИКОН.